Դրախտ

Ֆրանց Կաֆկա, Առակներ և պարդոքսներ, թարգմ․ գերմաներենից՝ Հերմինե Նավասարդյանի

Վտարումը դրախտից հիմնականում հավիտյան է․ թեև այն վերջնական է և կյանքը երկրի վրա՝ անփոփոխ, սակայն դիպվածի հավիտենականությունը (կամ ժամանակավոր արտահայտությամբ՝ դիպվածի հավիտենական ամփոփումը) անհնար է դարձնում, որ մենք ոչ միայն չենք կարող մշտապես ապրել դրախտում, այլ որ, փաստորեն, այնտեղ ենք մշտապես․ անտարբեր նույնիսկ՝ գիտե՞նք, արդյոք, այստեղ է այն, թե ոչ։

Ինչո՞ւ ենք ողբում մարդու մեղսագործությունը։ Ո՛չ նրա համար, որ դրա պատճառով մենք վտարվեցինք դրախտից, այլ՝ Կենաց ծառի, որ չկերանք նրանից։

Մենք մեղավոր ենք ոչ միայն այն պատճառով, որ կերել ենք Իմացության ծառից, այլ նաև՝ որ դեռ Կենաց ծառից չենք կերել։ Մեղսագործ է տեղը, ուր գտանք մեզ՝ անկախ մեղքից։

Մենք ստեղծված էինք դրախտում ապրելու համար, ու Դրախտը հաստատված էր մեզ ծառայելու համար։ Մեր որոշումը փոխվեց․ այն, որ դա տեղի ունեցավ նաև Դրախտի որոշման հետ՝ չասվեց։

Մենք վտարվեցինք դրախտից, բայց դրախտը չկործանվեց։ Վտարումը դրախտից հաջողություն էր ինչ-որ իմաստով, քանզի վտարված չլինեինք՝ Դրախտը կործանված կլիներ։

Աստված ասաց, որ այն օրը, երբ Ադամը համտեսի Իմացության ծառից, կմեռնի։ Ըստ Աստծո՝ Իմացության ծառից ուտելու հետևանքը ակնթարթային մահը պիտի լիներ, ըստ օձի՝ (թերևս դա ևս հասկանալի է) աստվածայինին համազորվելը։ Երկուսն էլ նույնչափ սխալ էին։ Մարդիկ չանմահացան, այլ մահկանացու դարձան, նրանք Աստծուն չնմանվեցին, բայց ստացան այդպիսին դառնալու անհրաժեշտ ունակություն։ Երկուսն էլ նույնչափ ճիշտ էին։ Ոչ թե մարդը մահացավ, այլ դրախտային մարդը․ մարդիկ Աստված չդարձան, այլ աստվածայինը ճանաչեցին։

Նա երկրի ազատ ու ապահով բնակիչ է, քանզի շղթայված է մի բավական երկար շղթայով՝ երկրային տարածքներում ազատ թողնող, և, այնուամենայնիվ, այնքան երկար, որ ոչինչ նրան երկրի սահմաններից այն կողմ տանել չի կարող։ Բայց, միաժամանակ, նա նաև երկնքի ազատ ու ապահով բնակիչ է, քանզի նա նմանապես ուրվագծված երկնային մի շղթայով է շղթայված նաև։ Ուզում է, ահա, նա երկրին լինել, խեղդում է նրան վզի կապը երկնքի, ուզում է երկնքում լինել, նույնը՝ երկրինը։ Եվ, այնուամենայնիվ, նա ունի բոլոր հնարավորություններն ու զգում է դա, այո՛, և ընդդիմանում մինչև իսկ, որ ողջը մի սխալից միայն՝ առաջին շղթայմամբ ետ է վերցվում։

Մեղսագործությունից ի վեր մենք օժտված ենք բարու և չարի անմիջական էության իմացությամբ, չնայած դրան, այստեղ ենք հենց փնտրում մեր առանձնակի գերադասությունը։ Սակայն տարբերությունները սկսվում են այդ իմացությունից անդին։ Հակառակ պատրանքը պարզաբանվում է հետևյալում․ ոչ ոք չի կարող իմացությամբ միայն բավարարվել՝ առանց ջանալու ու դրան համաձայն գործելու։ Դրա համար նրան ուժ տրված չէ, դրա համար նա կարող է իրեն կործանել, վտանգել, նույնիսկ դրա պատճառով անհրաժեշտ ուժ չստանալ, բայց նրան ոչինչ չի մնում այլևս, քան այս վերջին փորձը։ (Սա նաև իմաստն է մահվան սպառնալիքի՝ Իմացության ծառից ուտելու արգելքով․ թերևս սա է նաև բնական մահվան սկզբնական իմաստը)։ Այս փորձից այժմ վախենում է նա, բարու և չարի իմացության վերացումն է նախընտրում («Մեղսագործություն» կոչվածն այդ վախից է բխում), բայց դիպվածը չեղյալ հայտարարվել չի կարող, այլ միայն՝ հալածվել։ Այդ նպատակով է, որ հիմնավորումներ են ծագում։ Ողջ աշխարհը լեցուն է դրանցով,— իրոք, տեսանելի ողջ աշխարհը ոչ այլ ինչ է, քան մի ակնթարթաչափ խաղաղություն ցանկացող մարդու հիմնավորում։ Մի փորձ՝ աղավաղելու իմացության իրողությունը, իմացությունն ինքնին նպատակ դարձնելը։